startpagina | rubriekoverzicht > teksten > vergilius

Georgica 4, 453-527

Latijnse tekst

« Non te nullius exercent numinis irae;

magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus

haudquaquam ad meritum poenas, ni fata resistant, [455]

suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit.

Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps,

immanem ante pedes hydrum moritura puella

servantem ripas alta non vidit in herba.

At chorus aequalis Dryadum clamore supremos [460]

implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces

altaque Pangaea et Rhesi Mavortia tellus

atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia.

Ipse cava solans aegrum testudine amorem

te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, [465]

te veniente die, te decedente canebat.

Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis,

et caligantem nigra formidine lucum

ingressus manesque adiit regemque tremendum

nesciaque humanis precibus mansuescere corda. [470]

At cantu commotae Erebi de sedibus imis

umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum,

quam multa in foliis avium se milia condunt,

vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber,

matres atque viri defunctaque corpora vita [475]

magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae

impositique rogis iuvenes ante ora parentum;

quos circum limus niger et deformis harundo

Cocyti tardaque palus inamabilis unda

alligat et noviens Styx interfusa coercet. [480]

Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti

Tartara caeruleosque implexae crinibus angues

Eumenides tenuitque inhians tria Cerberus ora

atque Ixionii vento rota constitit orbis.

Iamque pedem referens casus evaserat omnes [485]

redditaque Eurydice superas veniebat ad auras

pone sequens (namque hanc dederat Proserpina legem),

cum subita incautum dementia cepit amantem,

ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes:

restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa [490]

immemor, heu, victusque animi respexit. Ibi omnis

effusus labor atque immitis rupta tyranni

foedera terque fragor stagnis auditus Avernis.

Illa: 'Quis et me' inquit 'miseram et te perdidit, Orpheu,

quis tantus furor? En iterum crudelia retro [495]

fata vocant conditque natantia lumina somnus.

Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte

invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas.'

Dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras

commixtus tenues, fugit diversa neque illum [500]

prensantem nequiquam umbras et multa volentem

dicere praeterea vidit; nec portitor Orci

amplius obiectam passus transire paludem.

Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret?

Quo fletu manes, qua numina voce moveret? [505]

Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba.

Septem illum totos perhibent ex ordine menses

rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam

flevisse et gelidis haec evolvisse sub antris,

mulcentem tigres et agentem carmine quercus, [510]

qualis populea maerens philomela sub umbra

amissos queritur fetus, quos durus arator

observans nido implumes detraxit; at illa

flet noctem ramoque sedens miserabile carmen

integrat et maestis late loca questibus implet. [515]

Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei.

Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem

arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis

lustrabat, raptam Eurydicen atque irrita Ditis

dona querens. Spretae Ciconum quo munere matres [520]

inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi

discerptum latos iuvenem sparsere per agros.

Tum quoque marmorea caput a cervice revulsum

gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus

volveret, 'Eurydicen!' vox ipsa et frigida lingua, [525]

'Ah miseram Eurydicen!' anima fugiente vocabat,

'Eurydicen!' toto referebant flumine ripae. »

Woordverklaring

454	luere, -o, lui, –	boeten, boete betalen, straf ondergaan
	commissum, -i (o.)	overtreding, vergrijp, schuld
	miserabilis, -is, -e	beklagenswaardig, jammerlijk
	Orpheus, Orphei/Orpheos (m.)	Orpheus (Thracische zanger en dichter)
455	haudquaquam (bijwoord)	op geen enkele manier, volstrekt niet
	meritum, -i (o.)	(hier) schuld, vergrijp
456	suscitare, -o, -avi, -atum	opwekken; verwekken, veroorzaken
	saevire, -io, -ivi, -itum	woedend zijn, wreed optreden
458	hydrus, -i (m.)	waterslang
460	chorus, -i (m.)	dansende rei, koor
	aequalis, -is, -e	van gelijke leeftijd; (zelfst.) vriend(in)
	Dryades, Dryadum (v. mv.)	dryaden, bosnimfen
461	Rhodopeius, -a, -um	van het Rhodopegebergte (in Noordoost-Griekenland)
462	Pangaea, -orum (o. mv.)	Pangaeumgebergte (in Noordoost-Griekenland)
	Rhesus, -i (m.)	Rhesus (Thracische koning)
	Mavortius, -a, -um	aan Mars gewijd
463	Getae, -arum (m. mv.)	Geten (Thracische volksstam)
	Hebrus, -i (m.)	Hebrus (rivier in Noordoost-Griekenland)
	Actias, Actiadis	uit Attica, Attisch
	Orithyia, -ae (v.)	Orithyia (Atheense koningsdochter)
464	solari, -or, -atus sum	(zich) troosten; verlichten
	testudo, testudinis (v.)	schildpad; schildpadschelp
467	Taenarius, -a, -um	onderaards, van de onderwereld
	fauces, faucium (v. mv.)	keel; bergpas; smalle doorgang
	ostium, -i (o.)	monding; toegang
	Dis, Ditis (m.)	Dis (god van de onderwereld)
468	caligare, -o, -avi, -atum	in duisternis gehuld zijn
469	manes, manium (m. mv.)	schimmen; schimmenrijk, onderwereld
	tremendus, -a, -um	huiveringwekkend
470	nescius, -a, -um	onwetend, onbekend met; niet in staat
	mansuescere, -o, -suevi, -suetum	zich laten vermurwen, zich laten vertederen
471	commovere, -eo, -movi, -motum	bewegen; ontroeren
	Erebus, -i (m.)	onderwereld
472	simulacrum, -i (o.)	afbeelding, beeld, schijngestalte
473	folium, -i (o.)	blad
474	vesper, vesperi (m.)	avond
	hibernus, -a, -um	van de winter, winters
475	defungi, -or, -functus sum (+ abl.)	ten einde brengen
476	magnanimus, -a, -um	grootmoedig, fier
	heros, herois (m.)	held; halfgod
	innuptus, -a, -um	ongehuwd
477	rogus, -i (m.)	brandstapel
478	limus, -i (m.)	slijk, modder; slib
	deformis, -is, -e	misvormd, lelijk; vuil
	harundo, harundinis (v.)	riet(stengel)
479	Cocytus, -i (m.)	Cocytus (rivier in de onderwereld)
	inamabilis, -is, -e	onvriendelijk; gehaat
480	alligare, -o, -avi, -atum	vastbinden; tegenhouden
	noviens (telbijwoord)	negenmaal
	Styx, Stygis (v.)	Styx (rivier in de onderwereld)
	interfusus, -a, -um	die ergens tussen stroomt
	coercere, -eo, -ercui, -ercitum	insluiten, gevangen houden
481	quin (bijwoord)	ja zelfs
	stupere, -eo, stupui, –	verstomd staan, sprakeloos zijn
	intimus, -a, -um	binnenste; diepste
	Letum, -i (o.)	Dood
482	Tartara, -orum (o. mv.)	Tartarus, onderwereld
	caeruleus, -a, -um	donkerblauw, grijsblauw
	implectere, -o, –, -plexus	doorvlechten
	anguis, anguis (m.)	slang
483	Eumenides, Eumenidum (v. mv.)	wraakgodinnen
	inhiare, -o, -avi, -atum	de mond opensperren
	Cerberus, -i (m.)	Cerberus (bewaker van de onderwereld)
	Ixionius, -a, -um	van Ixion (Thessalische koning)
486	Eurydice, Eurydices (v.)	Eurydice (echtgenote van Orpheus)
487	pone (bijwoord)	achteraan
	Proserpina, -ae (v.)	Proserpina (godin van de onderwereld)
488	subitus, -a, -um	plotseling
	incautus, -a, -um	onvoorzichtig, nietsvermoedend
	dementia, -ae (v.)	onbezonnenheid, waanzin
489	ignoscere, -o, -novi, -notum	verontschuldigen, vergeven
491	immemor, immemoris	niet indachtig, onnadenkend
492	effundere, -o, -fudi, -fusum	uitgieten; verkwisten, laten varen
	immitis, -is, -e	onzacht, hard, harteloos
	tyrannus, -i (m.)	heerser
493	fragor, fragoris (m.)	gedaver
	stagnum, -i (o.)	stilstaand water, meer, kreek
	Avernus, -a, -um	van de onderwereld
495	retro (bijwoord)	achteruit, terug
496	condere, -o, -didi, -ditum	(hier) sluiten, dichtdrukken
	natare, -o, -avi, -atum	zwemmen; (hier) breken
	lumen, luminis (o.)	(hier) oog
498	invalidus, -a, -um	krachteloos
499	ceu (partikel)	zoals
	fumus, -i (m.)	rook
500	commiscere, -eo, -miscui, -mixtum	vermengen
501	prensare, -o, -avi, -atum	grijpen
502	praeterea (bijwoord)	(hier) ook in de toekomst, voortaan
	portitor, portitoris (m.)	veerman
	Orcus, -i (m.)	onderwereld
503	amplius (bijwoord)	(hier) nog een keer, nogmaals
	obicere, -io, -ieci, -iectum	versperren
506	Stygius, -a, -um	van de Styx
	nare, no, navi, natum	zwemmen; zeilen, varen
	cumba, -ae (v.)	bootje, schuit
507	perhibere, -eo, -hibui, -hibitum	zeggen (poëtisch gebruik)
508	aerius, -a, -um	in de lucht, hoog
	desertus, -a, -um	verlaten, eenzaam
	Strymon, Strymonis (m.)	Strymon (rivier in Noordoost-Griekenland)
509	evolvere, -o, -volvi, -volutum	verhalen, bezingen
510	mulcere, -eo, mulsi, mulsum	strelen, kalmeren, bekoren
	tigris, tigris (m./v.)	tijger
	agere, -o, egi, actum	(hier) bewegen, in beweging zetten
511	populeus, -a, -um	van een populier
	maerere, -eo, –, –	treuren
	philomela, -ae (v.)	nachtegaal
512	arator, aratoris (m.)	boer, landbouwer
513	nidus, -i (m.)	nest
	implumis, -is, -e	nog zonder pluimen
515	integrare, -o, -avi, -atum	herstellen; hernieuwen
	questus, -us (m.)	(jammer)klacht
516	Venus, Veneris (v.)	Venus; liefde
	hymenaeus, -i (m.)	huwelijk
517	Hyperboreus, -a, -um	noordelijk
	glacies, -ei (v.)	ijsvlakte, gletsjer
	Tanais, Tanais/Tanaidis (m.)	Don (rivier in Zuid-Rusland)
	nivalis, -is, -e	besneeuwd, met sneeuw bedekt
518	Rhipaeus, -a, -um	van het Rhipaeusgebergte
	viduare, -o, -avi, -atum (+ abl.)	beroven/ontdoen van
	pruina, -ae (v.)	rijp, rijm
519	irritus, -a, -um	vergeefs, zonder resultaat
520	spernere, -o, sprevi, spretum	misprijzen, versmaden
	Cicones, Ciconum (m. mv.)	Ciconen (Thracische volksstam)
	munus, muneris (o.)	(hier) laatste eer, eerbetoon
521	sacrum, -i (o.)	godsdienstig feest, offerfeest
	orgia, -orum (o. mv.)	orgieën
	Bacchus, -i (m.)	Bacchus
522	discerpere, -o, -cerpsi, -cerptum	verscheuren
523	marmoreus, -a, -um	van marmer; wit als marmer
	cervix, cervicis (v.)	nek, hals
	revellere, -o, -velli, -vulsum	wegrukken, losrukken
524	gurges, gurgitis (m.)	draaikolk, stroming
	Oeagrius, -a, -um	van Oeager; Thracisch