startpagina | rubriekoverzicht > grammatica > afhankelijke zin

De completieve zin

Infinitiefzin

Als onderwerpszin

–	bij est met een naamwoordelijk deel van het gezegde
	bv.	Tempus est me hinc abire. = Het is tijd dat ik vanhier wegga.
–	bij onpersoonlijke werkwoorden en uitdrukkingen
	bv.	Apparet eum parentum exempla sequi. = Het blijkt dat hij de voorbeelden van zijn ouders volgt.

Als voorwerpszin

–	bij verba declarandi (werkwoorden die een mededeling uitdrukken)
	bv.	Respondet Lucium domi non esse. = Hij antwoordt dat Lucius niet thuis is.
–	bij verba sentiendi (werkwoorden die een waarneming uitdrukken)
	bv.	Caesar intellegebat hostes perisse. = Caesar begreep dat de vijanden waren omgekomen.
–	bij verba volendi (werkwoorden die een verlangen uitdrukken)
	bv.	Omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. = Hij beval dat heel de senaat bij hem samenkwam en dat de kinderen van de vooraanstaanden als gijzelaars bij hem werden gebracht.
–	bij verba affectuum (werkwoorden die een gevoel uitdrukken)
	bv.	Laetor amicam Romam redisse. = Ik ben blij dat mijn vriendin naar Rome is teruggekeerd.

Indicatiefzin

Voegwoord quod + indicatief

–	bij verba affectuum (werkwoorden die een gevoel uitdrukken)
	bv.	Gaudeo quod te iterum video. = Ik ben blij dat ik jou opnieuw zie.
–	bij werkwoorden die een positieve of negatieve houding uitdrukken
	bv.	Te accuso quod consulem occidisti. = Ik beschuldig jou ervan dat je de consul hebt gedood.
–	als aanvulling bij werkwoorden die betekenen 'gebeuren' of 'doen' of bij est met een naamwoordelijk deel van het gezegde
	bv.	Optimum est quod statim venisti. = Het is uitstekend dat je onmiddellijk bent gekomen.

Conjunctiefzin

Voegwoord ut (ontk. ne) + conjunctief

–	bij verba volendi (werkwoorden die een verlangen uitdrukken)
	bv.	Te rogo ut eum adiuves. = Ik vraag jou dat je hem helpt.
–	bij verba curandi (werkwoorden die zorgzaamheid uitdrukken)
	bv.	Sol efficit ut omnia floreant. = De zon zorgt ervoor dat alles bloeit.
–	bij verba declarandi (werkwoorden die een mededeling uitdrukken) met wilsuiting
	bv.	Scripsit ut statim venirem. = Hij schreef dat ik onmiddellijk moest komen.

Voegwoord ut (ontk. ut non) + conjunctief

–	bij onpersoonlijke werkwoorden en uitdrukkingen die betekenen 'gebeuren'
	bv.	Plerisque accidit ut memoriam remittant. = Het overkomt de meesten dat ze het geheugen verwaarlozen.

Voegwoord ne (ontk. ne non of ut) + conjunctief

–	bij verba timendi (werkwoorden die een vrees uitdrukken)
	bv.	Timeo ne hostis oppidum oppugnet. = Ik vrees dat de vijand de stad zal belegeren.
–	bij verba impediendi (werkwoorden die een verhindering uitdrukken)
	bv.	Obstitit ne res conficeretur. = Hij verhinderde dat het plan werd uitgevoerd.

Voegwoord quin + conjunctief

–	bij werkwoorden die betekenen 'er niet aan twijfelen'
	bv.	Non dubito quin id verum sit. = Ik twijfel er niet aan dat dat waar is.
–	bij werkwoorden die betekenen 'niet verhinderen'
	bv.	Ne Suessiones quidem deterrere potuerant quin cum Belgis consentirent. = Zelfs de Suessiones hadden ze er niet van kunnen weerhouden dat ze met de Belgen samenzwoeren.
–	bij uitdrukkingen die betekenen 'het scheelt niet veel'
	bv.	Non multum afuit quin vivus comprehenderetur. = Het scheelde niet veel of hij werd levend gevangengenomen.

Indirecte vraag

–	is een vraag die afhangt van een werkwoord dat betekent 'vragen' of 'zeggen'
–	wordt uitgedrukt door de conjunctief
–	wordt ingeleid door: - een vragend voornaamwoord: bv. qualis, quantus, quis ... - een vragend bijwoord: bv. quando, quare, quo, quomodo, ubi, unde ... - een vragend partikel: -ne of num ('of ...')

bv.

Ab homine quaesivi quis esset. = Ik vroeg aan de man wie hij was. Nescivit qualem librum emisset. = Hij wist niet welk boek hij had gekocht. Dic nobis quando Roma fueris. = Zeg ons wanneer je in Rome bent geweest. Scire velim quare canem occideris. = Ik zou willen weten waarom je de hond hebt gedood. Dubito num eum adiuvem. = Ik twijfel of ik hem zou helpen.