startpagina | rubriekoverzicht > geschiedenis

Leven en dood van Cleopatra

Cleopatra VII Philopator werd geboren in 69 v.C. als dochter van Ptolemaeus XII Auletes, een verre afstammeling van Ptolemaeus I Soter, een generaal van Alexander de Grote, die zich bij de dood van zijn meester (323 v.C.) een eigen koninkrijk toe-eigende in Egypte. Toen haar vader in 51 v.C. overleed, deelde zij aanvankelijk de troon met haar jongere broer Ptolemaeus XIII (geboren 63 v.C.), die haar echter begin 48 v.C. uit Egypte verdreef. Toen Gaius Julius Caesar – in achtervolging van Pompeius, die in het Thessalische Pharsalus was verslagen en bij zijn aankomst in Egypte werd vermoord (28 september 48 v.C.) – in Alexandrië toekwam, ontbood hij Cleopatra en haar broer bij zich en trachtte hen tevergeefs te verzoenen.

In de winter van 48 v.C. probeerde Caesar Ptolemaeus XIII te verslaan en Cleopatra, die intussen zijn minnares was geworden, op de troon te herstellen. Deze bellum Alexandrinum (Alexandrijnse oorlog) eindigde op 27 maart 47 v.C. met de overwinning van Caesar. Op 23 juni van dat jaar baarde Cleopatra een zoon; zij beweerde dat Caesar de vader was van het kind en noemde hem dan ook Caesarion. In de zomer van 46 v.C. ging zij Caesar in Rome bezoeken, waar zij in zijn villa aan de Tiber verbleef. Na de moord op Caesar (15 maart 44 v.C.) vluchtte zij terug naar Egypte. Cleopatra regeerde toen samen met haar jongste broer Ptolemaeus XIV (geboren ca. 59 v.C.), die echter nog hetzelfde jaar overleed (misschien door haar vergiftigd). Daarop benoemde zij haar driejarige zoon tot medeheerser, die voortaan de dynastieke naam Ptolemaeus XV droeg.

Toen Marcus Antonius na zijn overwinning op de republikeinen in de slag van Philippi (42 v.C.) de zaken in het Oosten kwam regelen, ontmoette Cleopatra hem in de Cilicische stad Tarsus (Zuid-Klein-Azië) in 41 v.C. De triumvir werd onmiddellijk verliefd op de koningin en bracht met haar de winter door in Alexandrië. Hoewel Antonius – om het verdrag van Brundisium te bezegelen – na de dood van zijn vrouw Fulvia in 40 v.C. hertrouwd was met Octavianus' zuster Octavia, huwde hij met Cleopatra volgens het Egyptische recht (36 v.C.). Zij had toen van hem reeds de tweelingen Alexander Helius en Cleopatra Selene (geboren 40 v.C.) en bracht weldra Ptolemaeus Philadelphus ter wereld (36 v.C.). In de volgende jaren leefden zij samen in keizerlijke grootsheid in Alexandrië.

In de zomer van 36 v.C. vergezelde zij Antonius op zijn (rampzalige) veldtocht tegen de Parthen tot aan de Eufraat en keerde daarna naar Egypte terug. In de herfst van 34 v.C. vierde Antonius in Alexandrië zijn triomf op de Armeniërs en verdeelde hij plechtig het Egyptische rijk, waaronder ook Romeinse gebieden, onder Cleopatra en haar kinderen. De twee volgende jaren verbleven beiden in Ephesus, Samos en Athene. Toen de overeenkomst tussen Antonius en Octavianus eind 33 v.C. verstreek, volgde de langverwachte confrontatie. Antonius verstootte Octavia en in oktober 32 v.C. verklaarde Octavianus de oorlog aan Cleopatra. Die werd beslecht in de zeeslag bij Actium (2 september 31 v.C.), waarbij Cleopatra en Antonius de nederlaag leden, omdat hun vloten vluchtten.

Begin 30 v.C. viel Octavianus Egypte binnen en op 1 augustus sloeg hij het beleg voor Alexandrië. Antonius pleegde zelfmoord en de stad capituleerde. Cleopatra, die zich in het mausoleum had opgesloten, probeerde eerst met een dolk en dan door een hongerstaking zich van het leven te beroven, maar door haar kinderen te bedreigen dwong Octavianus haar op te houden. Toen een vertrek naar Rome in het vooruitzicht werd gesteld, pleegde zij op een mysterieuze wijze zelfmoord (naar men vertelde, liet zij zich door een adder doodbijten). Ptolemaeus XV werd op bevel van Octavianus vermoord, terwijl de overige kinderen van Cleopatra naar Rome werden gebracht en opgevoed door Octavia. In 29 v.C. keerde Octavianus naar Rome terug en hield er van 13 tot 15 augustus een drievoudige triomftocht voor zijn overwinningen in Illyricum, Actium en Alexandrië.